Jak to jest, kiedy dostajesz w swoje ręce nową zabawkę? Wy też tak macie, że od razu zaczynacie wszystko wokół siebie testować? To niesamowite, ale otrzymałem ostatnio zaawansowany spektrofotometr marki Hopoocolor i natychmiast zaczęło się bezlitosne porównywanie rzeczywistości. Światło halogenowe z dziennym, dzienne z halogenowym, wnikliwe przyglądanie się technologii LED… Wniosków i pytań mam miliony, ale w tym wpisie chciałbym poruszyć temat tradycyjnych lamp halogenowych, które powoli przestają być użytkowane w naszych studiach. Czy to dobrze? Myślę, że po lekturze tego tekstu sami odpowiecie sobie na to pytanie.

Największym problemem halogenu od zawsze był ogromny pobór prądu oraz drastyczny wzrost temperatury w studio! Te dwa parametry spowodowały, że w codziennej pracy coraz częściej korzystamy z paneli LED – i owszem, nie ma w tym absolutnie nic złego. Jednak technologiczne szczegóły, które tutaj pokażę, mogą mocno zmienić Wasze dotychczasowe spojrzenie na te dwa skrajnie różne rodzaje oświetlenia.

Główną zaletą lamp ledowych jest bez wątpienia niski pobór prądu, duża ilość generowanego światła oraz znacznie niższa temperatura otoczenia na planie zdjęciowym. Bardziej zaawansowane konstrukcje możemy precyzyjnie dopasować na konkretną temperaturę barwową. Ale gdy porównamy ze sobą 5500 K wyemitowane z diody LED oraz 5500 K uzyskane z halogenu (lub czystego słońca), to czy otrzymamy dokładnie to samo?

NIE! Nie miałem w rękach kinowych systemów LED za kilkadziesiąt tysięcy złotych, więc o nich się nie wypowiem, ale w przypadku popularnego sprzętu studyjnego dotykamy największego problemu tej technologii. Tanie diody po prostu nie świecą czystym, idealnie zbalansowanym widmem ciągłym. Przez lata ich największą bolączką był parametr R9 (głęboka czerwień). Choć współcześni producenci nauczyli się sprytnie maskować ten problem poprzez modyfikację mieszanek luminoforu, to w przyrodzie nic nie ginie – walka o poprawną czerwień odbywa się dziś kosztem drastycznej utraty innych parametrów spektralnych, co bezlitośnie obnaża zaawansowany spektrofotometr.

Poniżej zamieszczam surowy wykres ze spektrofotometru, zdjęty z budżetowej lampy reporterskiej Yongnuo YN-216. Dokładnie na nim widać anomalię, o której pisałem wcześniej: silny, nienaturalny pik w zakresie pasma niebieskiego (okolice 460 nm), całkowity brak pasma ultrafioletowego, a następnie głęboki spadek i ponowny powrót barw ciepłych za sprawą warstwy fosforu. To podręcznikowy wykres charakterystyczny dla tej technologii:

💡 Rzemieślniczy komentarz warsztatowy:
Mimo że mamy do czynienia z podstawową, budżetową jednostką, to końcowe wyniki pomiaru i tak zaskakują na plus w sferze reprodukcji barw ciepłych. Trzeba jednak jasno zdefiniować jej ograniczenia. Z powodu zapaści w kanale niebieskim (R12), Yongnuo YN-216 nie będzie dobrym wyborem do zaawansowanych prac reprograficznych, digitalizacji dokumentów, muzealnictwa, fotografii dzieł sztuki czy precyzyjnej fotografii produktowej marek odzieżowych (gdzie idealne odwzorowanie błękitów i cyjanów ma najwyższy, bezkompromisowy priorytet). Jeśli jednak szukasz taniego oświetlenia do podstawowych planów wideo, nagrywania wywiadów na potrzeby YouTube czy streamingu, ta dioda z bogatym luminoforem sprawdzi się znakomicie i odda zdrowy odcień skóry bez generowania trupiego zafarbu.

Powrót do tradycji: Magia widma ciągłego

Dla kontrastu, postanowiłem prześwietlić studyjną lampę światła ciągłego Aurora Sun Light SH-224. Mimo że niewiele osób korzysta już na co dzień z takiego oświetlenia, zdecydowałem się rygorystycznie porównać tę konstrukcję z panelami LED. Poniżej znajduje się wykres z pomiaru tej jednostki wyposażonej w oryginalny żarnik marki OSRAM:

Szczęka opada na podłogę, kiedy widzisz, że pod tą potężną, energochłonną lampą, wydzielającą z siebie tyle ciepła, kryje się tak niesamowicie zrównoważone światło. Wynik Ra = 99.5! Proszę spojrzeć na przebieg tego wykresu. Już od lewej strony, w pasmie bliskiego ultrafioletu (od 350 do 400 nm), widmo zdecydowanie się podnosi – mamy tu charakterystyczne, delikatne uniesienie linii w okolicach 380–420 nm.

Cały ten wykres układa się w kształt, który każdy fotograf doskonale zna ze swojej codziennej pracy w cyfrowym ciemniaku – to jest podręcznikowa krzywa kontrastu o kształcie litery „S”. Linia startuje łagodnie w fiolecie, potem gwałtownie przyspiesza pionowo w górę poprzez pasma niebieskie, cyjanowe i żółte, aż w końcu, wchodząc w obszar głębokiej czerwieni i bordu, ten stromy przyrost zaczyna delikatnie wyhamowywać i zaokrąglać się na samym szczycie.

Porównując ten przebieg z technologią półprzewodnikową, wykres halogenu jest perfekcyjnie ciągły – nie znajdziemy tu żadnych sztucznych, agresywnych skoków energii ani głębokich dolin w jednym wybranym pasmie. Pamiętacie, jak testowana wcześniej lampa Yongnuo YN-216 spektakularnie skapitulowała w kanale R12 (czysty niebieski)? Tutaj ten problem fizycznie nie istnieje – parametr R12 notuje niemal pełną skalę, nasycone czerwienie (R9) trzymają identyczny, bliski perfekcji wynik 98 punktów, a odcienie skóry (R13 i R15) są po prostu idealne! Kropką nad „i” jest współczynnik Duv na poziomie 0.00048, co oznacza całkowity brak jakiejkolwiek zielonej czy magentowej dominanty barwnej w studio.

Starcie z zamiennikiem: Czy tańsza żarówka niszczy kolor?

Idąc dalej w moich laboratoryjnych rozważaniach, postanowiłem dać fory technologii LED i sprawdzić, co się stanie, gdy do tej samej lampy Aurory wstawię najtańszy, budżetowy zamiennik żarówki 1000W z magazynu – w końcu niska cena (często stanowiąca 1/3 wartości oryginału) o czymś musi świadczyć, prawda?

Tego kompletnie się nie spodziewałem. Tani zamiennik, kilka razy tańszy od oryginału, pokazał zupełnie coś innego niż podpowiadało mi sceptyczne przeczucie. Odnotowałem mikroskopijny spadek jakości ogólnej o zaledwie Ra = 0.7. Temperatura barwowa owszem, uciekła o około 100 K w cieplejszą, bardziej żółtawą stronę, a szczegółowa analiza słupków wykazała minimalny spadek o 2 punkty w pasmach żółtych i czystym niebieskim oraz delikatne tąpnięcie o 1 punkt w odcieniach skóry. Mimo to, to wciąż pozostaje niesamowicie genialne i pełne światło! Z powodzeniem nadaje się do odwzorowywania ważnych dzieł sztuki czy jakichkolwiek innych obiektów wymagających najwyższej wierności chromatycznej na matrycy aparatu.

Wielkie starcie widmowe: Halogen kontra technologia LED (Zestawienie surowych danych)

Aby ostatecznie zamknąć wszelkie dyskusje sprzętowe, poniżej przedstawiam laboratoryjne, bezpośrednie zestawienie kluczowych parametrów optycznych, które zarejestrowała matryca CCD mojego spektrofotometru dla poszczególnych technologii oświetleniowych dostępnych na rynku:

* Uwaga techniczna: Wysoki ogólny parametr Ra w budżetowych lampach LED bywa złudny, ponieważ jest średnią wyliczaną z pierwszych ośmiu próbek (R1-R8). Dopiero analiza zaawansowanych słupków R9 i R12 obnaża realne braki spektralne tańszych konstrukcji półprzewodnikowych.

Podsumowanie warsztatowe: Lepsze jest wrogiem dobrego

Czy ten test oznacza, że powinniśmy masowo wyrzucać panele LED i z płaczem przepraszać się z gorącymi halogenami w studio? Oczywiście, że nie. W tym eksperymencie chodzi o coś zupełnie innego. Nie zapominajmy o starej, bezkompromisowej technologicznie fizyce tylko dlatego, że na rynku pojawiło się coś nowszego i bardziej ekonomicznego.

Słynne powiedzenie, że „lepsze jest wrogiem dobrego” idealnie odzwierciedla to badanie. Używając głowy i podchodząc świadomie do każdej z tych technologii, możemy precyzyjnie dopasować ich dobre oraz złe cechy do konkretnego planu zdjęciowego czy filmowego. Jeśli potrzebujesz chłodu, mobilności i szybkiej pracy – wybierasz LED. Jeśli jednak walczysz o absolutną, bezkompromisową czystość barwną reprodukowanego produktu lub idealne, zdrowe odcienie skóry – stary, poczciwy halogen wciąż nie ma sobie równych.

Dariusz Wójcicki

Fotograf produktowy z wieloletnim doświadczeniem studyjnym, specjalizujący się w wymagających materiałach i precyzyjnym modelowaniu obrazu. Jako wieloletni współpracownik zespołu Fripers.pl ma stały dostęp do najnowocześniejszych technologii oświetleniowych, co pozwala mu na nieustanne zgłębianie fizyki światła i testowanie granic sprzętu foto-video.

Swoją wiedzę teoretyczną przekłada na tysiące wykonanych sesji komercyjnych w łódzkiej przestrzeni studyjna.pl, gdzie realizuje projekty wymagające najwyższego rygoru technicznego.